Wanneer spiritualiteit subtiele zelfafwijzing wordt

Toen ik me voor het eerst begon te verdiepen in spiritualiteit voelde dat als een enorme opening. Het gaf woorden aan iets wat ik ergens al wist: dat er meer is dan het verhaal dat we over onszelf vertellen. Dat gedachten niet zijn wie we zijn. Dat bewustzijn ruimer is dan de patronen waarin we soms vastlopen.

Zelfonderzoek voelde als een bevrijding. Het hielp me om te zien waar ik nog vasthield aan overtuigingen over mezelf die allang niet meer klopten. Het bracht ruimte op plekken waar eerder verkramping zat.

Maar ergens onderweg begon ik ook iets anders te merken.

Wat begon als een open onderzoek kreeg langzaam een andere toon. Voordat ik iets uitsprak verscheen er soms een kleine innerlijke check. Klopt dit wel? Is dit wel zuiver genoeg om te delen? Is dit niet gewoon mijn ego dat spreekt?

Soms wanneer ik iets deelde dat oprecht uit mijn hart kwam, verscheen er een nieuwe laag van kijken. Een stem die vroeg: komt dit echt uit waarheid? Of is dit de mind? Zit hier nog ego onder? Komt dit misschien uit oude pijn?

Op zichzelf zijn dat geen verkeerde vragen. Ze kunnen helpen om dieper te kijken. Maar zonder dat ik het echt doorhad werd mijn aandacht minder gericht op wat ik voelde en meer op of het wel spiritueel correct was. Het verlangen naar waarheid verschoof bijna ongemerkt naar een verlangen om het goed te doen.

En juist daar merkte ik hoe spiritualiteit soms iets anders kan doen dan bedoeld.

Verdriet werd onderzocht in plaats van gevoeld. Behoefte werd geanalyseerd in plaats van erkend. Kwetsbaarheid werd bevraagd voordat ze überhaupt de ruimte kreeg om er te zijn. Alsof sommige delen van het mens-zijn eerst opgelost moeten worden voordat ze welkom zijn.

Maar misschien ligt daar een misverstand.

Wat we ego noemen, wat we mind noemen, wat we oude pijn noemen: het zijn allemaal bewegingen die verschijnen in hetzelfde veld waarin ook liefde, stilte en helderheid verschijnen. Ze staan er niet buiten.

Wanneer dat werkelijk wordt gezien kan er iets ontspannen.

Dan hoeft menselijkheid niet eerst gezuiverd te worden voordat waarheid zichtbaar wordt. Dan hoeft verdriet niet eerst opgelost te worden voordat het gevoeld mag worden. Dan hoeft een verlangen om gezien te worden niet eerst ontmaskerd te worden voordat het erkend mag worden.

Zelfonderzoek blijft mogelijk. Maar het verandert van toon. Niet langer een poging om iets in mezelf te corrigeren, maar een nieuwsgierige blik op wat er verschijnt. Niet een streven om een zuiverder mens te worden, maar een ontdekking dat alles wat verschijnt al plaatsvindt in dezelfde open ruimte. En in dat kijken wordt langzaam zichtbaar dat ook wat we ego, mind of oude pijn noemen niet buiten die openheid staat. Het zijn bewegingen van dezelfde liefde die zich soms even niet herkent.

Misschien wijst spiritualiteit uiteindelijk niet naar een betere versie van onszelf, maar naar het zien dat niets van wat we zijn ooit werkelijk buiten die openheid heeft gestaan.

En dat er in die openheid niets is dat eerst afgewezen of verbeterd hoeft te worden voordat het welkom is.